>>

Openbare orde en veiligheid

De focusgroep orde en veiligheid doet multidisciplinair en rechtsvergelijkend onderzoek naar de handhaving van de openbare orde, in het bijzonder naar de wijzen waarop het streven naar veiligheid van personen en goederen in rechtsregels vorm wordt gegeven.

Van oudsher wordt de openbare orde door fysiek optreden – niet-rechtshandelen – gehandhaafd door de politie onder leiding van de burgemeester. In dat verband is het van belang systeem aan te brengen in de rechtsregels die betrekking hebben op deze wijze van handhaving van de openbare orde. Hoe wordt het begrip openbare orde uitgelegd? Voldoet deze uitleg aan de eisen van rechtszekerheid? Wat is de verhouding tussen deze – welke worden genoemd  – onmiddellijke bevoegdheden ter handhaving van de openbare orde in onder meer de Gemeentewet en de regels van het algemene bestuursrecht?

Dejuridisering

Meer en meer wordt de handhaving van de openbare orde gejuridiseerd doordat burgemeesters hun beslissingen op dit terrein verpakken in formele Awb-besluiten, die daarmee inzet kunnen worden van bestuursrechtelijke procedures. De handhaving van de openbare orde heeft echter soms een zo urgent karakter dat beslissingen niet altijd in besluitvorm gegoten kunnen worden. Waar ligt de grens? De wetgever gaat bij de beantwoording van deze vraag niet altijd systematisch te werk en ook de rechter lijkt nog zoekende naar de juiste kwalificatie en normering van dit bestuurshandelen.

Indeling instrumentarium

De focusgroep tracht orde aan te brengen in het instrumentarium door een indeling te maken naar tijd en plaats: bestrijding van overlast op openbare plaatsen (‘de straat’), in voor publiek toegankelijke plaatsen (zoals café’s en voetbalstadions) en particuliere plaatsen (woningen/bedrijven). Tevens wordt in het onderzoek betrokken de verhouding tussen deze instrumenten en grondrechten, in het bijzonder de godsdienstvrijheid, het recht tot vergadering en betoging, de bewegingsvrijheid, het recht op privacy en de aanspraak op fysieke integriteit. Daarbij gaat de aandacht in het bijzonder uit naar de inhoud en omvang van recent ontwikkelde bevoegdheden, zoals die tot sluiting van (drugs)woningen, preventief fouilleren, contact- en groepsverboden en langdurige gebiedsontzeggingen.

Vanzelfsprekend speelt het strafrecht traditioneel een belangrijke rol bij het garanderen van de veiligheid van personen en goederen. De focusgroep richt haar pijlen op de strafvordelijke beslissingen van de rechter-commissaris en de recentelijk ingevoerde bevoegdheid van de officier van justitie om besluiten te nemen gericht op de handhaving van de openbare orde.

Meer en meer begint het privaatrecht een rol te spelen bij de handhaving van de openbare orde. Weliswaar is de handhaving van de openbare orde primair een taak van de overheid, in toenemende mate zien we private actoren  optreden: samenwerkingsverbanden van publiekrechtelijke en privaatrechtelijke partijen alsook zuiver private partijen. Men moet hierbij denken aan woningbouwcorporaties, een collectief van winkeleigenaren of horeca-uitbaters die gebruikmakend van privaatrechtelijke bevoegdheden creatieve, maar rechtens niet onomstreden instrumenten inzetten.

Onderzoeksvragen

Dit roept principiële onderzoeksvragen op. De gemeenschappelijk noemer hiervan is hoe het evenwicht tussen de in het geding zijnde publieke en private belangen te waarborgen.

Initiatiefnemers

De initiatiefnemers van de focusgroep Openbare orde & veiligheid zijn:

–   Jan Brouwer (RUG)
–   Jon Schilder (VU)